System polityczny

Rzeczpospolita Polska jest państwem o ustroju republikańskim, w którym władza pochodzi od obywateli. Polska jest demokracją parlamentarną, co oznacza, że wszyscy obywatele mogą brać czynny udział w rządzeniu państwem, mają konstytucyjnie zagwarantowany wpływ na jego losy i posiadają takie same prawa. Na polski system polityczny składają się instytucje państwowe, partie polityczne i prawo.

W Polsce rządy sprawowane są w systemie parlamentarno-gabinetowym. Władza jest tradycyjnie podzielona na władzę ustawodawczą (sprawowaną przez Sejm, Senat i w pewnym stopniu Trybunał Konstytucyjny), wykonawczą (Prezydent, Premier i Rada Ministrów) oraz sądowniczą (system niezawisłego sądownictwa - sądy powszechne, administracyjne i wojskowe).

Wszystkie wymienione elementy polskiego systemu politycznego współpracują ze sobą. W powszechnych wyborach parlamentarnych społeczeństwo wybiera swych przedstawicieli, zazwyczaj powiązanych z partiami politycznymi. Te ostatnie, w zależności od liczby uzyskanych głosów, zajmują miejsca w Sejmie i Senacie.

 

Konstytucja

Konstytucja jest najważniejszym polskim aktem prawnym i podstawą ustroju państwa polskiego. Gwarantuje prawa i wolności obywatelskie, określa wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, decyduje o kształcie i sposobie powoływania najważniejszych instytucji państwowych takich, jak Sejm, Senat, Prezydent i Rada Ministrów. Konstytucja nie tylko ma bezpośredni wpływ na kształt systemu sądownictwa, samorządu terytorialnego i organów kontroli państwowej ale reguluje również sprawy związane z organizacją administracji rządowej, finansami publicznymi i sytuacjami wyjątkowymi (stanami nadzwyczajnymi).

Polska jest prekursorem konstytucjonalizmu europejskiego. W 1791 roku Sejm Rzeczpospolitej Obojga Narodów uchwalił pierwszą na Starym Kontynencie ustawę zasadniczą, nazwaną później Konstytucją 3 Maja.

Obecna Konstytucja RP, uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe (czyli Sejm i Senat obradujące na wspólnym posiedzeniu) w dniu 2 kwietnia 1997, została przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym 25 maja tego roku. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej gwarantuje poszanowanie wszystkich praw obywatelskich, uważanych za standard demokratycznego państwa prawa - wolności i praw osobistych, politycznych, ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych.

Konstytucja zapewnia wszystkim polskim obywatelom równość wobec prawa (bez względu na płeć, rasę, wyznanie, zawód, pochodzenie i wykształcenie), wolność i nietykalność osobistą, nienaruszalność miru domowego, wolność sumienia i wyznania, prawo do sprawiedliwego sądu (z zasadą domniemania niewinności) i prawną ochronę życia. Konstytucja gwarantuje też: wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się, wolność wyrażania swoich poglądów, wolność słowa, wolność zrzeszania się i organizowania pokojowych zgromadzeń, uczestniczenia w służbie publicznej, wybierania władz Rzeczpospolitej i pełną informację o działalności organów władzy publicznej.

Konstytucja chroni również prawo do własności i prawo do dziedziczenia, wolność wyboru i wykonywania zawodu, prawo do bezpiecznych warunków pracy, gwarantuje minimalne wynagrodzenie, ochronę zdrowia i zabezpieczenie świadczeń społecznych oraz prawo do nauki (nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa). Konstytucja zapewnia też wolność twórczości artystycznej, badań naukowych, wolność nauczania i korzystania z dóbr kultury. Do czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji powołane są wszystkie organy państwa, ale szczególną rolę odgrywa specjalny sąd powołany do badania zgodności prawa z ustawą zasadniczą - Trybunał Konstytucyjny. Każdemu obywatelowi przysługuje prawo do wnoszenia skargi przed Trybunał Konstytucyjny o naruszenie Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

 

System wyborczy

Prawo wyborcze (do wybierania posłów, senatorów i prezydenta) przysługuje wszystkim obywatelem polskim, którzy ukończyli 18 lat i nie utracili praw publicznych w wyniku prawomocnego orzeczenia sądu.

Posłem może zastać ten polski obywatel, który w dniu głosowania ukończył 21 lat. Natomiast kandydat na Senatora w dniu wyborów musi mieć 30 lat, a kandydat na Prezydenta 35 lat. Wszyscy kandydaci muszą posiadać pełne prawa publiczne. Kandydatów do Sejmu mogą wystawiać wszystkie legalnie funkcjonujące partie polityczne, mogą w nich też startować kandydaci niezależni. Kandydat na urząd Prezydenta RP musi zebrać ca najmniej 100 tys. podpisów polskich obywateli uprawnianych do głosowania. Prawa wyborcze określa sposób głosowania i kandydowania w wyborach parlamentarnych (do Sejmu i Senatu), prezydenckich i samorządowych. Reguluje też przepisy dotyczące przeprowadzania referendów.

Wybory do Sejmu, do Senatu oraz wybory samorządowe przeprowadza się ca 4 lata, wybory na urząd Prezydenta RP - co 5 lat. W wyjątkowych okolicznościach kadencje tzw. organów wybieralnych mogą zastać skrócone lub wydłużone.

Prawa do głosowania jest w Polsce wyłącznie uprawnieniem, z którego można, ale nie musi się korzystać. Za brak uczestnictwa w wyborach nie grożą żadne konsekwencje prawne lub kary finansowe. Wybory do sejmu mają pięć istotnych atrybutów. Są: powszechne, równe, tajne, bezpośrednie i proporcjonalne.

 

Instytucje państwowe

Instytucje władzy ustawodawczej

Instytucjami władzy ustawodawczej są Sejm i Senat - stanowiące Parlament.

 

Gmach Sejmu

źródło: www.fotosejm.pl (01)

 

W Sejmie zasiada 460 posłów, w Senacie 100 senatorów. Posłem może zostać każdy polski obywatel, który cieszy się pełnią praw publicznych i w dniu przeprowadzania wyborów parlamentarnych ma ukończone 21 lat. Aby zostać senatorem, trzeba ukończyć 30 lat.

Polski system polityczny oparty jest na systemie partyjnym. Dlatego też zarówno w wyborach parlamentarnych, jak i samorządowych (a także prezydenckich) większe szanse mają ci kandydaci, których popiera licząca się partia polityczna. Posłowie z tego samego ugrupowania politycznego tworzą w Sejmie i Senacie swoje kluby parlamentarne. To właśnie w klubach parlamentarnych powstają na ogół projekty ustaw i nowelizacji.

Parlamentarzyści obradują w licznych komisjach (stałych lub specjalnych), powołanych do rozpatrywania różnego rodzaju spraw z zakresu administrowania państwem i życia publicznego. W Sejmie - w komisjach sejmowych, w Senacie - w komisjach senackich.

W komisjach dyskutuje się też projekty nowych rozstrzygnięć legislacyjnych (głosowanie nad projektem ustaw w komisjach sejmowych to niezbędny etap procesu legislacyjnego, którego ukoronowaniem jest uchwalenia nowego prawa, obowiązującego wszystkich obywateli Rzeczpospolitej).

Debata Sejmowa (02)

źródło: :www.biega.com

 

Proces legislacyjny rozpoczyna się od tzw. złożenia nowego projektu ustawy do laski marszałkowskiej (prawo to przysługuje rządowi, prezydentowi, Senatowi i posłom lub stutysięcznej grupie obywateli). Po pierwszym czytaniu w Sejmie projekt ustawy zostaje odrzucony lub przesłany do komisji, a po naniesieniu poprawek trafia na drugie czytanie do Sejmu. Posłowie po debacie i kolejnym wniesieniu poprawek głosują ostatecznie nad projektem ustawy (po tzw. trzecim czytaniu) Jeśli wynik głosowania jest pozytywny, projekt ustawy przechodzi do Senatu. Senat opiniuje projekt ustawy i wnosi ewentualne poprawki. Następnie projekt wraca pod obrady Sejmu, który może przyjąć lub odrzucić poprawki Senatu. Po decyzji Sejmu projekt ustawy dociera do Prezydenta, który może go podpisać, skierować do Trybunału Konstytucyjnego lub skorzystać z prawa veta. Rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne. Veto prezydenckie może zostać odrzucone większością 3/5 głosów przy obecności połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli tak się stanie, Prezydent RP musi ustawę podpisać. Ustawa wchodzi w życie z dniem jej ogłoszenia w urzędowym Dzienniku Ustaw (chyba, że posłowie uchwalili tzw., vacatio legis, czyli przewidzieli pewien okres czasu na zmianę porządku prawnego).

Jednym z najważniejszych uprawnień Sejmu jest uchwalanie budżetu państwa. Sejm decyduje w praktyce o dochodach i wydatkach państwa, mając tym samym wpływ nie tylko na kondycję polskiej gospodarki, bezpieczeństwo państwa lecz również na codzienne życie wielu polskich obywateli.

Ważna jest również funkcja kontrolna parlamentu, która przejawia się m.in. przez uprawnienie do korzystania z votum nieufności, wpływ na skład Rady Ministrów czy powoływanie specjalnych komisji śledczych do zbadania konkretnych spraw, bulwersujących opinię publiczną.

Parlament pełni też funkcję kreacyjną, mając prawo do mianowania najwyższych urzędników państwowych, takich jak Rzecznika Praw Obywatelskich, prezesa Najwyższej Izby Kontroli (najważniejszej instytucji kontrolnej) czy prezesa Narodowego Banku Polskiego (który decyduje o polityce finansowej państwa) lub członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji - instytucji kontrolującej rynek mediów elektronicznych. Funkcja kreacyjna parlamentu przejawia się również poprzez udzielanie votum zaufania członkom powoływanej przez Prezydenta Rady Ministrów.

 

Prace parlamentu koordynują następujące organy:

komisje sejmowe i senackie .



Instytucje władzy wykonawczej

 

Rada Ministrów , czyli polski rząd składa się z kilkunastu szefów ministerstw i instytucji centralnych. Na czele Rady Ministrów stoi premier.

 

Premier Kazimierz Marcinkiewicz (03)

źródło:www.marcinkiewicz.org


Premier proponuje skład Rady Ministrów i przekazuje stosowny wniosek do Prezydenta, który ją powołuje i odbiera od niej przysięgę.

Rada Ministrów kieruje bieżącą polityką państwa, zapewnia wykonanie ustaw poprzez wydawanie rozporządzeń, koordynuje i kontroluje prace administracji rządowej, zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne państwa oraz porządek publiczny, chroni interesy Skarbu Państwa oraz uchwala projekt budżetu i kieruje jego wykonaniem. Rada Ministrów zawiera również umowy międzynarodowe wymagające ratyfikacji i może wypowiadać inne umowy międzynarodowe. Przedstawicielami Rady Ministrów na terytorium Rzeczpospolitej są wojewodowie. Jest ich tylu, ile województw tj. 16. Wojewodom podlega administracja rządowa na obszarze poszczególnych województw.

 

 

Władza sądownicza

Sądy w Polsce, na czele z Sądem najwyższym i niezależnymi Trybunałem Stanu i Trybunałem Konstytucyjnym, zapewniają niezależność władzy sądowniczej.

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy nadzoruje:

 

Sąd Najwyższy jest najwyższą instancją odwoławczą od orzeczeń sądów niższych instancji. Podaje także wykładnię przepisów prawnych dla poszczególnych spraw.

 

Trybunał Konstytucyjny

Jego głównym zadaniem jest nadzór nad zgodnością praw stanowionych z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności z Konstytucją traktatów międzynarodowych i ich ratyfikacji, w sporach kompetencyjnych głównych organów konstytucyjnych i celów oraz działalności partii politycznych. Rozstrzyga także zasadność skarg konstytucyjnych.

 

Trybunał Konstytucyjny składa się z 15, wybieranych na okres 9 lat, całkowicie niezależnych sędziów. Stanowi on jedną z formalnych gwarancji istnienia państwa prawa.

 

Trybunał Stanu

Jest to organ sądowy, który rozstrzyga w sprawach konstytucyjnej odpowiedzialności osób sprawujących najwyższe funkcje państwowe. Trybunał Stanu ma prawo usunąć osobę ze stanowiska publicznego, zakazać ubiegania się o wyższe stanowiska państwowe, pozbawić prawa do głosowania i kandydowania w wyborach, odebrać medale, dystynkcje i tytuły honorowe, a w sprawach karnych nakładać kary przewidziane przez kodeks karny. Jego szefem jest Prezes Sądu Najwyższego.


 

Prezydent


Prezydent Lech Kaczyński (04)

źródło:www.lechkaczynski.pl

 

Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej jest głową państwa, najwyższym przedstawicielem Polski i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Oznacza to, że stoi na czele władzy wykonawczej, jest powołany do reprezentowania polskich interesów na arenie międzynarodowej, czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji i ma obowiązek troszczyć się o bezpieczeństwo państwa.

Prezydent zarządza wybory do Sejmu i Senatu, w szczególnych przypadkach ma prawo do skracania ich kadencji. Może zarządzić referendum ogólnonarodowe w ważnych dla państwa sprawach, wymagających decyzji wszystkich obywateli (takim referendum było np. głosowanie w sprawie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej).

Prezydent RP ma bezpośrednią możliwość wpływania na proces stanowienia prawa poprzez prawo veta wobec ustaw. Pełniąc rolę najwyższego reprezentanta państwa polskiego, prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, mianuje i odwołuje ambasadorów oraz przyjmuje listy uwierzytelniające od przedstawicieli innych państw. Prezydent decyduje również o przyznawaniu odznaczeń i orderów państwowych.

Prezydent jest również zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców wszystkich rodzajów wojsk, a w czasie wojny mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych i może zarządzić powszechną mobilizację.

 

Podział administracyjny i rządowy

 

Samorząd lokalny

Konstytucja mówi, że władze lokalne uczestniczą w sprawowaniu władzy.

Podstawową (najniższą) jednostką samorządu lokalnego jest gmina. Kilka gmin tworzy powiat, te z kolei - województwo, których jest 16.

Ciałami samorządu lokalnego sprawującymi władzę i nadzór są rady, które działają na trzech poziomach. Ustanawiają lokalne prawodawstwo, przyjmują budżet i nadzorują jego realizację, nakładają lokalne podatki i opłaty (na podstawie istniejącego prawodawstwa) i przyjmują rozporządzenia w sprawie praw własności. Rady mianują i odwołują następujących urzędników: wójta (lub burmistrza/prezydenta miasta), starostę i marszałka sejmiku wojewódzkiego. Członkowie rad są wybierani w wyborach ogólnych, bezpośrednich, równych i tajnych.

 

Partie polityczne

Po przemianach 1989 r. w Polsce zmienił się system polityczny i partyjny. Dotychczasowa hegemonia ideologii komunistycznej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) ustąpiła miejsca politycznemu pluralizmowi.

W Polsce funkcjonują więc partie socjaldemokratyczne, liberalne, konserwatywne, narodowe, chłopskie i populistyczne.

 

Największe ugrupowania polityczne w Polsce to :

Prawo i Sprawiedliwość to partia prawicowa, nawiązująca do tradycji niepodległościowej, wywodząca się z ruchu solidarnościowego lat osiemdziesiątych. PiS reprezentuje tę część prawicowego elektoratu, która opowiada się za tradycyjnym porządkiem społecznym, gospodarką wolnorynkową, silnym i bezpiecznym państwem, walką z korupcją, zwłaszcza wśród polityków.

Platforma Obywatelska to ugrupowanie, które chce reprezentować wyborców o poglądach liberalnych, przedsiębiorców prywatnych i środowiska biznesowe, ale także tych wszystkich, którzy troszczą się o zdrowe i silne państwo, oparte na gospodarce wolnorynkowej i zasadach konkurencji.

Samoobrona Rzeczypospolitej Polskie j to partia zdobywająca elektorat wśród ludzi zniechęconych do przemian społeczno-politycznych i gospodarczych, jakie miały miejsce w Polsce po roku 1989 (na Samoobronę głosowali najczęściej mieszkańcy wsi i małych miejscowości, bezrobotni, pracownicy byłych PGR-ów, robotnicy niewykwalifikowani).

Sojusz Lewicy Demokratycznej powstał w 1999 roku z kilku ugrupowań socjaldemokratycznych, w znacznej mierze w oparciu o działaczy i struktury partii Socjaldemokracja Rzeczpospolitej Polskiej. Część jej członków wywodzi się z sympatyków Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (partii komunistycznej).

Liga Polskich Rodzin to partia zrzeszające środowiska o poglądach skrajnie prawicowych, narodowych. LPR jako jedno z nielicznych ugrupowań politycznych występuje czynnie przeciwko integracji Polski z Unią Europejską. Działacze LPR opowiadają się za daleko idącą interwencją państwa w sferę gospodarczą. Jednocześnie za główne zadanie swojego ugrupowania uważają ochronę tradycyjnych wartości, takich jak rodzina, patriotyzm, religia, wolność i własność.

Polskie Stronnictwo Ludowe to nowoczesna partia chłopska. PSL reprezentuje interesy producentów rolnych, mieszkańców wsi i małych miejscowości (w dużych aglomeracjach miejskich ma niewielkie poparcie).

 

 

 


Wybory do Sejmu, październik 2005 – podział miejsc (05)

źródło:www.pl.wikipedia.org