Hymn
Historia państwa polskiego sięga dziesiątego wieku. W 965 roku książę państwa Polan Mieszko I poślubił czeską księżniczkę Dobrawę. Za jej pośrednictwem przyjął religię chrześcijańską i w roku 966 został ochrzczony. Przyjęcie chrześcijaństwa podniosło rangę państwa, a także pozycję samego księcia. Polska dołączyła do grona cywilizowanych państw europejskich. Mieszko uważany jest za założyciela dynastii Piastów. Za jego panowania Polska stała się niezależnym, scentralizowanym państwem chrześcijańskim. Nowo powstałe państwo od samego początku przyjęło rolę, którą przyszło mu pełnić przez następne stulecia. Państwa położonego na styku cywilizacji, pomiędzy Wschodem a Zachodem.
)
Mieszko I – pierwszy książę państwa polskiego
Panowanie Mieszka I i jego syna Bolesława Chrobrego stanowi okres jednoczenia ziem polskich. Polska stała się w tym czasie aktywnym czynnikiem na arenie międzynarodowej. Kampanie wojenne, zręcznie prowadzone przez Mieszka I i jego syna, doprowadziły do powiększenia terytorium państwa. Przyniosły także uznanie innych władców, a wśród nich przede wszystkim cesarza niemieckiego. Największym sukcesem w zakresie polityki zagranicznej wczesnych Piastów stał się Zjazd Gnieźnieński, który miał miejsce w 1000 roku. Cesarz Otto III uznał Bolesława Chrobrego za swego sprzymierzeńca w dziele jednoczenia Europy pod swoim zwierzchnictwem. Wyraził także zgodę na utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie, gdzie w 1025 roku miała miejsce pierwsza koronacja królewska w dziejach państwa polskiego. Pod koniec panowania Bolesława Chrobrego Polska była już silnym, sprawnie zarządzanym państwem. W oparciu o arcybiskupstwo gnieźnieńskie rozwinęła się również struktura kościelna i powstały biskupstwa w Poznaniu, Wrocławiu, Krakowie i Kołobrzegu.
)
Polska w XI wieku
Żródło: http://digilander.libero.it/kbogucki
Niestety konflikt, jaki rozgorzał pomiędzy synami Chrobrego poważnie osłabił pozycję Polski. Niekorzystną sytuację pogłębiły najazdy sąsiednich państw. Mieszko II utracił królewską koronę, a na pewien czas także odziedziczoną po ojcu władzę. Dopiero kilka lat po śmierci Mieszka II, jego syn Kazimierz przystąpił do ponownego jednoczenia państwa. Politykę Kazimierza kontynuował jego następca, Bolesław II. Dzięki talentom dowódczym, a także poparciu, jakiego udzielił papieżowi w czasie jego konfliktu z cesarzem o inwestyturę, udało mu się odzyskać królewską koronę. Wykorzystując własne wpływy, doprowadził do obsadzenia tronów na Rusi i na Węgrzech. Udało mu się także powstrzymać polityczne zakusy Cesarstwa, dążącego do rozszerzenia swoich wpływów na wschód. Jednak w 1079 roku nagle utracił tron w wyniku buntu, popieranego przez Cesarstwo i Czechy. Bezpośrednią przyczyną buntu stał się konflikt pomiędzy królem a biskupem krakowskim Stanisławem, który doprowadził do zabójstwa biskupa.
)
Wzgórze wawelskie – zamek królewski
W XII wieku Bolesławowi III nie udało się zapobiec kryzysowi państwowości. Po jego śmierci w 1138 roku Polska została podzielona pomiędzy kilku synów władcy. Z czasem, pomiędzy poszczególnymi częściami państwa uwidaczniały się coraz większe różnice. Okres rozbicia dzielnicowego trwał przez ponad półtora wieku. Doprowadził on do upadku znaczenia państwa na arenie międzynarodowej. Niemniej jednak, był to okres stabilizacji i rozwoju społeczeństwa zamieszkującego ziemie polskie. Dokonano wówczas fundacji wielu miast i tysięcy wsi. Przybywało do Polski wielu osadników, głównie z terenów Niemiec. W XIII wieku, jeden z książąt piastowskich zaprosił na ziemie polskie Zakon Krzyżacki. Miał on chronić północno-wschodnie pogranicze jego państwa przed najazdami plemion pogańskich. Jednak kilkadziesiąt lat później Zakon zaatakował Polskę, stając się największym zagrożeniem jednoczącego się państwa.
)
Zamek krzyżacki w Malborku
W czasie rządów ostatnich Piastów, Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, większość ziem polskich została zjednoczona pod ich panowaniem. Polska stała się silnym, doskonale zarządzanym państwem, aktywnie uczestniczącym w politycznym, gospodarczym i kulturowym życiu Europy. W 1364 roku w Krakowie ufundowano Akademię Krakowską, drugi po praskim uniwersytet w środkowej Europie.
)
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Kazimierz Wielki sprowadził do Polski wielu Żydów, prześladowanych w tym czasie w wielu krajach Europy Zachodniej. Po jego śmierci w 1370 roku, tron polski przeszedł w ręce spokrewnionej z Piastami dynastii, węgierskiej gałęzi Andegawenów. Królem Polski został Ludwik Andegaweński, a następnie jego córka Jadwiga.
)
Jadwiga – król Polski (1384-1399)
Niebezpieczeństwo, grożące Polsce ze strony Zakonu Krzyżackiego, skłoniło możnowładztwo polskie do zawarcia sojuszu z Litwą. Jadwiga poślubiła Wielkiego Księcia Litwy – Władysława Jagiełłę. Przymierze polsko-litewskie z 1386 doprowadziło do utworzenia wielonarodowego państwa. Przez następne blisko dwieście lat Jagiellonowie panowali w jednym z największych państw ówczesnej Europy. W XV wieku także Czechy i Węgry znalazły się pod ich panowaniem. W czasach Jagiellonów Polska rozkwitła na gruncie politycznym i gospodarczym. Rozwinęła się kultura. Największym osiągnięciem militarnym i politycznym w czasie panowania Władysława Jagiełły było wielkie zwycięstwo, odniesione w 1410 roku na polach Grunwaldu nad wojskami Zakonu Krzyżackiego. Kilkadziesiąt lat później Polska odniosła kolejne zwycięstwo nad Zakonem w trakcie wojny trzynastoletniej. W granicach państwa ponownie znalazło się Pomorze i Gdańsk. Niebezpieczeństwo krzyżackie zostało ostatecznie zażegnane. W 1525 roku państwo zakonne zostało zsekularyzowane, a świeckie księstwo stało się lennem Polski. Natomiast niepowodzeniem zakończyły się wysiłki Jagiellonów, zmierzające do ocalenia Węgier przed ekspansją Turcji. Po śmierci Ludwika Jagiellończyka w bitwie pod Mohaczem w 1526 roku Węgry znalazły się pod panowaniem Imperium Otomańskiego, które trwało przez następne 200 lat.
)
Zwycięstwo pod Grunwaldem nad wojskami Zakonu Krzyżackiego
W czasie panowania Jagiellonów w Polsce rozwinął się sprawny system polityczny. W 1493 roku wykształcił się polski sejm dwuizbowy, pierwsza tego typu instytucja w Europie. Składał się z Senatu i Izby Poselskiej, a jego obradom przewodniczył sam król. Władcy państwa polskiego, zabiegając o poparcie szlachty, nadawali jej liczne przywileje. Doprowadziło to ostatecznie do uszczuplenia władzy królewskiej i zmiany ustroju państwa.
Panowanie Jagiellonów było okresem rozkwitu kulturowego państwa. Polska stała się jednym z ośrodków kultury renesansowej w Europie. Dzieło Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich” stanowiło jedno ze spektakularnych osiągnięć naukowych doby renesansu. W Polsce tworzył swe dzieła jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy tamtych czasów Wit Stwosz. Tutaj pracował także pochodzący z Italii wybitny humanista Kallimach. Do wybitnych twórców renesansu zaliczyć należy polskich pisarzy, Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego.
W XV i XVI w. Polska była krajem tolerancji religijnej. W przeciwieństwie do wielu krajów Europy zachodniej nie doświadczyła w tym czasie koszmaru wojen religijnych. Protestanci mogli swobodnie wyznawać swoją religię i cieszyli się opieką króla i możnowładztwa. Skutkiem takiej polityki był bezprecedensowy rozkwit nowych idei, które ubogacały kulturę polską. Wszystko to budowało wizerunek państwa tolerancji religijnej, otwartego na różnorodność. Postawa taka znalazła swoje odbicie w akcie Konfederacji warszawskiej z 1573 roku, która zrównała w prawach katolików i protestantów. Okres panowania Jagiellonów, a szczególnie XVI wiek, uznawane są za „Złoty Wiek” państwa polskiego.
)
Mikołaj Kopernik
W 1569 roku król Zygmunt August doprowadził do zawarcia pomiędzy Polską a Litwą unii realnej, zastępującej dotychczasową unię personalną. Po jego śmierci Rzeczpospolita Polsko-Litewska stała się monarchią elekcyjną, w której stan szlachecki każdorazowo dokonywał wyboru władcy.
Pierwsza elekcja królewska miała miejsce w roku 1973. Kandydatami do tronu polskiego byli car moskiewski Iwan IV Groźny, arcyksiążę Ernest Habsburg oraz brat króla Francji Karola IX, Henryk Walezy. Nowym królem obrano Henryka. Nie był to jednak trafny wybór ani dla samego króla, ani dla państwa. Nowy władca nie był w stanie zrozumieć specyfiki kraju, którym przyszło mu władać. Wkrótce dotarła do niego wiadomość o śmiertelnej chorobie brata. Opuścił Polskę i objął tron francuski jako Henryk III. Po trwającym kolejny rok bezkrólewiu szlachta przekazała koronę Annie, siostrze ostatniego z Jagiellonów. Miała poślubić kolejnego z kandydatów do tronu polskiego, wyłonionego w drodze elekcji. W 1576 roku królem został książę Siedmiogrodu, Stefan Batory. Władca ten pokonał w błyskotliwej kampanii wojska rosyjskie i utwierdził panowanie państwa polskiego w Inflantach. Elekcja, przeprowadzona po śmierci Batorego, wyłoniła pierwszego władcę ze szwedzkiej dynastii Wazów na tronie polskim, Zygmunta III Wazę. Panowali oni w Polsce do 1668 roku. Choć z jednej strony państwo cieszyło się w dalszym ciągu dużym autorytetem na arenie międzynarodowej, Wazowie wplątali je w liczne wojny i nie zapobiegli wybuchowi wojny domowej na Ukrainie. W czasie ich panowania dominującą pozycję w państwie zdobyła magnateria.
)
Rzeczpospolita Polsko-Litewska w XVII wieku
Od początku XVII wieku Rzeczpospolita prowadziła nieustanne wojny ze swoimi sąsiadami. Doprowadziły one do spustoszenia kraju i załamania się skarbu królewskiego. Wprowadzone w 1652 roku liberum veto doprowadziło do paraliżu polskiego sejmu, którego obrady były odtąd często zrywane. Punktem kulminacyjnym wojen siedemnastowiecznych były lata 1655-1660, kiedy Polska musiała odpierać niemal równocześnie najazdy wojsk szwedzkich, rosyjskich, pruskich i siedmiogrodzkich, borykając się jednocześnie z powstaniem wojsk kozackich na Ukrainie. Choć ostateczne kraj wyszedł z tych zmagań obronną ręką, jego kondycja gospodarcza i system polityczny zostały poważnie nadszarpnięte. W 1665 roku część magnaterii i szlachty wystąpiła zbrojnie przeciwko królowi Janowi Kazimierzowi, co doprowadziło ostatecznie do jego abdykacji.
W 1674 roku królem został zwycięzca wojen prowadzonych przeciwko Turcji, hetman Jan Sobieski. Objął władzę nad państwem osłabionym politycznie. Problemem na arenie międzynarodowej było zajęcie Podola przez Turcję, południowo-wschodniej części państwa. W 1683 roku król odniósł sławne zwycięstwo nad armią turecką na przedpolach Wiednia, chroniąc przed upadkiem monarchię Habsburgów i zadając Turcji klęskę, której skutkiem była utrata dominującej pozycji w południowo-wschodniej Europie. Zwycięski wódz nie potrafił jednak zapanować nad wewnętrznym rozkładem państwa. Nie zdołał również poprowadzić skutecznej polityki międzynarodowej.
)
Sobieski pod Wiedniem
Panowanie kolejnych królów, wywodzących się z niemieckiej dynastii Wettinów, Augusta II i Augusta III (1697-1763), przyniosło polityczny upadek państwa. Polska wzięła udział w wojnie północnej, toczącej się pomiędzy Rosją a Szwecją. Król Szwecji Karol XII najechał w 1702 roku ziemie polskie i usunął z tronu Augusta II. Po zwycięstwie Rosjan nad Szwedami w bitwie pod Połtawą w 1709 roku, król odzyskał koronę. Jednak po wojnie kraj uzależnił się od swoich sąsiadów. Zwaśnione ze sobą obozy magnackie zaczęły zabiegać o poparcie sąsiednich mocarstw. Pomimo politycznego upadku, Polska wciąż pozostawała w wielu dziedzinach dynamicznie rozwijającym się państwem.
W 1764 roku szlachta dokonała wyboru kolejnego władcy, Stanisława Augusta Poniatowskiego. Cieszył się on poparciem rosyjskiej carycy Katarzyny II. Jak się okazało, był on ostatnim królem Polski. Po objęciu tronu próbował przeprowadzić niezbędne reformy gospodarcze i oświatowe. Założył również wojskową Szkołę Kadetów. Na czasy jego panowania przypadł okres rozkwitu kulturalnego państwa. Niestety reformy napotkały na gwałtowny opór ze strony sąsiadów Polski - Prus, Austrii i Rosji. Demokratyczna Polska nie mogła się przeciwstawić w pojedynkę sąsiednim monarchiom absolutnym. W 1772 roku Rosja porozumiała się z Prusami i Austrią w sprawie pierwszego rozbioru Polski. Państwo polskie utraciło jedną trzecią terytorium. Głęboki wstrząs spowodowany utratą części terytorium wywołał jednak również pozytywne skutki, jeśli chodzi o sprawy państwowe. Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych osiemnastego stulecia podjęto głęboką reformę państwa. 3 maja 1791 roku Sejm Wielki uchwalił pierwszą w Europie, a drugą na świecie konstytucję. Zaniepokojona reformami i umacnianiem się państwa polskiego Rosja zdecydowała się na interwencję zbrojną. Skutkiem wojny był kolejny rozbiór Polski w 1793 roku. Kres niepodległości państwa polskiego przyniósł upadek antyrosyjskiego powstania narodowego mającego miejsce w 1794 roku. Pomimo wielu zwycięstw, naczelnik państwa i bohater narodowy Tadeusz Kościuszko poniósł ostatecznie klęskę i trafił do niewoli rosyjskiej. W latach następnych wsławił się on podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1795 roku Stanisław Poniatowski został zmuszony do abdykacji, a Rosja, Austria i Prusy podzieliły się resztą terytorium Polski. Państwo zniknęło z mapy Europy na 123 lata, lecz Polacy nie ustawali w wysiłkach na rzecz odzyskania niepodległości.
)
Alegoria rozbiorów Polski
Początek XIX wieku przyniósł nadzieję na odzyskanie niepodległości. We Włoszech utworzone zostały Legiony Polskie, walczące u boku armii napoleońskiej. Po pokonaniu wojsk austriackich i pruskich Napoleon utworzył Księstwo Warszawskie i pomógł w tworzeniu armii polskiej. Armia ta walczyła wraz z Francuzami we wszystkich wielkich kampaniach wojennych prowadzonych przez Napoleona. Nadzieje Polaków na odbudowę państwa upadły wraz z klęską Napoleona w czasie jego wyprawy na Rosję. W miejsce Księstwa Warszawskiego zostało utworzone Królestwo Polskie, połączone unią personalną z Rosją.
Pomimo kolejnej klęski, Polacy nie porzucili nadziei na odzyskanie niepodległości. W XIX wieku wielokrotnie występowali zbrojnie przeciwko zaborcom. Pierwsze zbrojne powstanie wybuchło już w 1830 roku i skierowane było przeciwko Rosji. Powołano Rząd Narodowy i zdetronizowano cara Mikołaja I. Jednak pomimo licznych sukcesów powstańcy ulegli przeważającym siłom wroga. Autonomia Królestwa została zniesiona i zostało ono całkowicie podporządkowane Rosji. Następne powstania w latach 1846, 1848 i 1863 przyniosły kolejne klęski i zostały brutalnie zdławione.
)
Powstanie styczniowe 1863 roku
Następstwem każdego z powstań była fala emigracji politycznej, zmuszonej do opuszczenia Polski. Wielu z emigrantów zdobyło sławę i uznanie na zachodzie Europy, m. in. Fryderyk Chopin, Ignacy Paderewski czy Maria Skłodowska Curie. Klęski powstańcze skutkowały także brutalnymi represjami. Język polski usunięto ze szkół i urzędów. Prześladowano również Kościół katolicki na ziemiach polskich. Jednak pomimo gwałtownych prześladowań i represji duch narodowy przetrwał ciężką próbę czasu. Jedynie ziemie, które znalazły się pod zaborem austriackim cieszyły się w drugiej połowie XIX wieku ograniczoną autonomią. Wbrew represjom i próbom wynarodowienia, polska kultura, literatura i malarstwo rozwijały się jak nigdy dotąd. Maria Skłodowska wraz ze swoim mężem Piotrem Curie dokonała odkrycia izotopów radioaktywnych, za co została nagrodzona Nagrodą Nobla. Polski powieściopisarz Henryk Sienkiewicz otrzymał z kolei Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. W 1853 roku Ignacy Łukaszewicz skonstruował pierwszą na świecie lampę naftową. Muzyka Fryderyka Chopina trafiła do kanonów muzyki światowej.
Nadzieja na odzyskanie niepodległości odżyła wraz z wybuchem pierwszej wojny światowej, kiedy zaborcy wystąpili przeciwko sobie. Po rewolucji bolszewickiej 1917 roku Rosja wycofała się z działań wojennych. Niemcy i Austro-Węgry skapitulowały w 1918 roku. Józef Piłsudski, polski patriota i dowódca Legionów Polskich, został Naczelnikiem państwa polskiego. Polska odrodziła się w listopadzie 1918 roku. Traktat wersalski oficjalnie potwierdził istnienie niepodległego państwa polskiego. Sprawę odrodzenia Polski bardzo mocno popierały Stany Zjednoczone, zarówno w czasie wojny, jak i po jej zakończeniu. Stało się to przyczynkiem do serdecznych stosunków pomiędzy oboma krajami, utrzymujących się do chwili obecnej. W 1919 roku Ignacy Jan Paderewski, sławny pianista i działacz narodowy, został premierem odrodzonej Rzeczpospolitej, a Sejm Ustawodawczy rozpoczął obrady.
)
Józef Piłsudski, polski bohater narodowy
W roku 1919, tuż po odzyskaniu niepodległości, wybuchła wojna z bolszewicką Rosją. Odrodzona Polska pokonała agresora w decydującej bitwie warszawskiej w 1920 roku. Zwycięstwo to zatrzymało marsz bolszewików na zachód Europy. Brytyjski dyplomata, lord D’Abernon, nazwał tą bitwę osiemnastą, z decydujących o losach świata.
Sytuacja wewnętrzna państwa w pierwszych latach wolności była bardzo trudna. Niestabilna sytuacja na polskiej scenie politycznej i liczne konflikty pomiędzy stronnictwami politycznymi skłoniły Józefa Piłsudskiego, który wycofał się z życia politycznego państwa w 1922 roku do powrotu na arenę publiczną. Na drodze wojskowego zamachu stanu zmusił on rząd Wincentego Witosa do ustąpienia i przejął władzę, którą sprawował faktycznie do śmierci w 1935 roku. Okres ten, trwający do wybuchu drugiej wojny światowej, przyniósł stabilizację ekonomiczną i rozwój kulturalny państwa. W 1924 roku kolejny polski pisarz został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla.
Istnienie niepodległego państwa zostało przerwane wybuchem II wojny światowej. Po zerwaniu paktu o nieagresji, 1 września 1939 roku, Niemcy napadły na Polskę. Siedemnaście dni później do agresji przyłączyła się Rosja, uderzając ze wschodu. Zgodnie z zawartym przez agresorów paktem, Polska została podzielona przez okupantów na dwie części. Władysław Raczkiewicz sformował we Francji Polski Rząd na uchodźstwie. Po klęsce Francji został on przeniesiony do Londynu. W czasie okupacji, obaj agresorzy prowadzili politykę zmierzającą do eksterminacji ludności polskiej. Naziści utworzyli w tym celu liczne obozy koncentracyjne. Na terenach zajętych przez Rosję sowiecką setki tysięcy Polaków zostało wywiezionych do obozów pracy, gdzie umierali zmuszani do katorżniczej pracy w nieludzkich warunkach. Stalin dokonał także okrutnego mordu na dwudziestu jeden tysiącach polskich żołnierzy i przedstawicieli polskiej inteligencji, wziętych do niewoli w czasie kampanii 1939 roku. Naziści wymordowali dwa miliony Polaków i trzy miliony Żydów polskiego pochodzenia. Setki tysięcy Polaków straciło życie pod okupacją rosyjską.
Obóz koncentracyjny w Oświęcimiu
Pomimo okrutnych represji naród polski, ani reprezentujący go rząd na uchodźstwie nie poddali się. Prezydent Raczkiewicz i premier Władysław Sikorski zorganizowali na zachodzie Europy polską armię. Stała się ona czwartą siła wśród armii walczących przeciwko nazistowskim Niemcom. W 1940 roku polscy żołnierze walczyli w obronie Norwegii, Francji i Wielkiej Brytanii. W kolejnych latach wojny walczyli w Afryce, we Włoszech a także w Rosji, po agresji Hitlera na ten kraj. Wraz z Amerykanami, Kanadyjczykami i Brytyjczykami Polacy wzięli udział w wyzwalaniu Holandii. Polski ruch oporu na ziemiach okupowanych dysponował podziemną armią, liczącą około pół miliona żołnierzy. Największym wysiłkiem zbrojnym Armii Krajowej było powstanie warszawskie w 1944 roku. Powstańcy walczyli bez jakiegokolwiek wsparcia zewnętrznego i ostatecznie skapitulowali po 63 dniach bohaterskiej walki. Po upadku powstania stolica Polski została niemal doszczętnie zburzona przez nazistów. Życie straciło dwieście tysięcy jej mieszkańców.
Powstanie warszawskie
Decyzje dotyczące kształtu i suwerenności Polski po wojnie zapadły bez udziału Polaków. Decydowały o tym zwycięskie mocarstwa. Terytorium Polski zostało w latach 1944-1945 zajęte przez Rosję sowiecką. Podczas konferencji w Teheranie, Jałcie i Poczdamie przypieczętowano los państwa polskiego. Niemal połowa przedwojennego terytorium została wcielona do Związku Sowieckiego. W zamian przyłączono do Polski ziemie na zachodzie. Uznanie nowej granicy nastąpiło na mocy umowy z Niemcami, zawartej w 1970 roku. Ostatecznie w wyniku wojny Polska utraciła jedną piątą terytorium, liczba ludności zmniejszyła się o jedną trzecią, a gospodarka narodowa uległa niemal całkowitemu zniszczeniu.
)
Radość z zakończenia działań wojennych przysłoniła narodom Europy wschodniej obecność kolejnych wojsk okupacyjnych. Europa wschodnia znalazła się w sowieckiej strefie wpływów. Jednym z tego skutków stało się narzucenie tym krajom absurdalnego systemu gospodarczego, trwającego przez kolejnych 45 lat. Władzę w Polsce przejęła partia komunistyczna, całkowicie zależna od swoich sowieckich mocodawców. W 1955 roku Polska została członkiem zdominowanego przez Związek Sowiecki Układu Warszawskiego. Naród polski nigdy nie pogodził się z dominacją sowiecką, z narzuconym systemem ekonomicznym ani z kulturową i ateistyczną indoktrynacją. Opozycja antykomunistyczna i Kościół katolicki zostały poddane gwałtownym represjom ze strony rządu komunistycznego. Wielu żołnierzy Armii Krajowej i księży trafiło do więzień. Władze nie zawahały się nawet przed aresztowaniem prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Pierwsze zmiany polityczne nastąpiły w 1956 roku, po śmierci Stalina i protestach robotniczych, do jakich doszło w Poznaniu. Nastąpiły zmiany na kierowniczych stanowiskach partyjnych. Ograniczeniu uległ także stopień uzależnienia od władz sowieckich. Jednak już kilka miesięcy później polityka władz uległa ponownemu zaostrzeniu, a proces liberalizacji uległ zatrzymaniu. Władza komunistyczna powróciła do totalitarnych metod zarządzania państwem. Konflikt pomiędzy sprawującymi władzę a społeczeństwem nasilał się z upływem lat. Dążenia narodu do odzyskania wolności wspierał Kościół katolicki. W 1968 roku doszło do gwałtownych wystąpień studenckich, a dwa lata później przeciwko polityce władz zaprotestowali robotnicy Gdańska. Wystąpienia te zostały brutalnie spacyfikowane przez wojsko i milicję. Kosztowały one życie wielu osób.
Skutkiem wystąpień robotniczych była wymiana ekipy rządowej. Partia wyłoniła nowego I sekretarza. Kolejny polityczny i ekonomiczny kryzys nastąpił w 1976 roku. Ekonomia oparta na zasadach komunistycznych wykazywała w coraz większym stopniu oznaki niewydolności. Pomimo represji robotnicy podejmowali kolejne próby protestów. Tworzyły się kolejne ugrupowania opozycyjne. Doniosłą rolę na gruncie obrony praw człowieka odegrał Kościół katolicki. W 1978 roku, arcybiskup Krakowa kardynał Karol Wojtyła, został wybrany papieżem, przyjmując imię Jan Paweł II. Pielgrzymka, jaką odbył do ojczyzny w następnym roku przyniosła Polakom nadzieję na wielkie zmiany. Wizyta ta dała narodowi siłę do zdecydowanego upominania się o swoje prawa i wolność.
Papież Jan Paweł II
W 1980 roku zastrajkowali robotnicy gdańskiej stoczni. Robotniczy protest rozszerzył się na inne zakłady przemysłowe i objął cały kraj. Następstwem narodowego protestu było powstanie pierwszego w Europie wschodniej, niezależnego od władz komunistycznych, związku zawodowego Solidarność. Pierwszym przewodniczącym Solidarności został Lech Wałęsa. Kilka lat później otrzymał on pokojową nagrodę Nobla, co stanowiło wyraz uznania za jego wkład w dzieło odbudowy demokracji w tej części świata. Jednak władze reżimowe, wspierane przez Związek Sowiecki, podjęły próbę powstrzymania zmian demokratycznych w Polsce. 13 XII 1981 roku został wprowadzony stan wojenny. Większość przywódców Solidarności została aresztowana. Społeczeństwo nie dało się jednak zastraszyć. Kolejna fala strajków przetoczyła się w 1988 roku. Ostatecznie postawa większości narodu doprowadziła w 1989 roku do rozmów „okrągłego stołu”. Ich rezultatem było utworzenie w Polsce nowego, niekomunistycznego rządu. Był to pierwszy po II wojnie światowej, niezależny od komunistów rząd w tej części Europy. Wkrótce potem za przykładem Polski poszły inne kraje Europy wschodniej. Upadek muru berlińskiego stał się symbolem upadku systemu sowieckiego.
Logo „Solidarności”
Obecnie Polska jest członkiem Unii Europejskiej i NATO. Państwo jest wolne i niepodległe. Szybko nadrabia stracony czas. Jednak, podobnie jak inne kraje środkowej i wschodniej Europy, wciąż boleśnie odczuwa skutki blisko pięćdziesięcioletniej zależności od systemu totalitarnego, obcego polskiej tradycji i wprowadzonego wbrew woli narodu.
Literatura polska jest ściśle związana z kulturą europejską i jej historią. Odzwierciedla dziedzictwo, jakie do dziejów kontynentu wniosła Polska. Pierwsze teksty literackie, napisane w języku polskim, powstały już w XIII wieku.
Rękopis z XIV wieku
Od tego czasu, aż do wieku XVIII, literatura polska doświadczała wszystkich przemian, jakie zachodziły w literaturze europejskiej. Na przestrzeni dziejów swoje dzieła tworzyli zaliczani do najwybitniejszych twórców epok renesansu, baroku i oświecenia, Jan Kochanowski, Mikołaj Sęp Sarzyński czy Ignacy Krasicki.
Jan Kochanowski, ojciec literatury polskiej
U schyłku XVIII wieku, kiedy Polska utraciła niepodległość na ponad sto dwadzieścia lat, literatura zaczęła spełniać wyjątkową rolę w utrzymywaniu tożsamości narodowej. Dla narodu pozbawionego swej państwowości i towarzyszących temu instytucji, pisarz wypełniał rolę politycznego i duchowego przywódcy, autorytetu moralnego i przewodnika. Literatura pełniła rolę kustosza narodowej tożsamości kulturowej. Język stał się wyjątkowym wyznacznikiem polskości. Słowa wybitnych poetów dziewiętnastowiecznych stanowiły dla współczesnych wyjątkową wartość, podtrzymywały ducha narodu. Poeta stał się wieszczem i bardem narodowym. Spoczął na nim obowiązek podtrzymania wartości patriotycznych. Temu ogromnemu wyzwaniu sprostali wybitni poeci dziewiętnastowieczni: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński i Cyprian Kamil Norwid.
Pomnik Adama Mickiewicza na krakowskim rynku
Literatura, na której spoczął obowiązek podtrzymania wartości i ducha narodu, z jednej strony wypełniała swą misję, z drugiej buntowała się przeciwko presji ludu. Pomiędzy tym obowiązkiem a buntem rozwinął się nadzwyczajnie bogaty – ideowo i estetycznie – obszar, w jakim funkcjonują do dziś polska poezja, proza i dramat.
Pomiędzy uniwersalizmem a hermetyzmem – ten dylemat i dramat obrazują losy i europejskie znaczenie polskich laureatów literackiej Nagrody Nobla. Henryk Sienkiewicz, autor szczególnie popularnych powieści opisujących dzieje Polski, światową sławę i Nagrodę Nobla zyskał za „Quo Vadis”, powieść ukazującą kształtowanie się chrześcijaństwa, wielokrotnie później filmowaną. Władysław Reymont został uhonorowany za powieść „Chłopi”.
Scena z filmu „Quo Vadis”
Pisarze polscy XX wieku, zwłaszcza po odzyskaniu przez Polskę niepodległości po pierwszej wojnie światowej, poczuli się zwolnieni z obowiązku uprawiania literatury tyrtejskiej. Witold Gombrowicz, zapewne najwybitniejszy współczesny polski prozaik o światowym rozgłosie, właśnie z wyzwalania i „wydobywania się z polskości” uczynił główny temat swojej nowatorskiej twórczości. Nieznane dotąd tony – wieloznacznej groteski, filozoficznego katastrofizmu – pojawiają się w pisarstwie Brunona Schulza i Stanisława Witkiewicza, którego twórczość dramatyczna zapowiadała „teatr absurdu”.
Literatura polska w epoce komunistycznej rozwijała się dwutorowo. Z jednej strony literatura emigracyjna Miłosza, Herlinga Grudzińskiego i Kołakowskiego cieszyła się wolnością i brakiem ograniczeń ze strony cenzury. Z drugiej strony literatura tworzona w kraju musiała odnaleźć dla siebie taki sposób istnienia i taki język, który pomimo ograniczeń umożliwiałby jej przekazywanie prawdy wbrew restrykcjom. Powstanie po 1976 roku „drugiego obiegu literackiego” – nielegalnych podziemnych pism i wydawnictw – w jakimś sensie ocaliło polską literaturę i przyczyniło się do historycznych przemian, których kulminacją był rok 1989.
Czesław Miłosz, laureat literackiej Nagrody Nobla
Paradoksalnie, warunki polityczne ograniczające wolność słowa, podobnie jak stosunki panujące w komunistycznej Polsce, przyczyniły się do powstania polskiej szkoły poezji. Jej najbardziej charakterystyczną cechą była umiejętność mówienia o losie jednostki ludzkiej uwikłanej w historię.
Z innej perspektywy i odmiennym językiem opisuje ten los groteskowa dramaturgia Sławomira Mrożka. Podobnie twórczość Stanisława Lema, uprawiającego własną poetykę filozoficzną „science-fiction”, uczyniła go jednym z najważniejszych w skali światowej pisarzy tego gatunku. Panorama współczesnej literatury polskiej nie byłaby kompletna bez wspomnienia prozy Jerzego Andrzejewskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Tadeusza Konwickiego, Andrzeja Szczypiorskiego i Marka Hłaski, których twórczość została przetłumaczona na wiele języków.
Po upadku komunizmu w 1989 roku, w literaturze polskiej pojawiły się nowe tendencje. Najbardziej interesujące wydają się próby poszukiwania własnych korzeni duchowych, a także próby wprowadzenia do literatury języka współczesnych mass-mediów oraz symboli i bohaterów kultury masowej.
Rozdarta pomiędzy tradycją a współczesnością, pomiędzy powinnością a buntem, metafizyką a historią, współczesna literatura polska nie ustaje w wysiłkach zmierzających do zrozumienia i zapisania prawdy o człowieku. Wśród najchętniej tłumaczonych na języki obce znajdują się dzieła Stanisława Lema, Jerzego Andrzejewskiego, Wisławy Szymborskiej, Marka Hłaski, Czesława Miłosza, Sławomira Mrożka i Karola Wojtyły – papieża Jana Pawła II.
)
Nagroda Nobla dla Wisławy Szymborskiej
Polscy pisarze czterokrotnie otrzymywali literacką Nagrodę Nobla. Wśród laureatów znajdują się Henryk Sienkiewicz (1095), nagrodzony za szczególne osiągnięcia w dziedzinie prozy, Władysław Reymont (1924), za powieść „Chłopi”, Czesław Miłosz (1980), za całokształt twórczości i Wisława Szymborska, nagrodzona w 1996 roku w uznaniu jej twórczości poetyckiej.
Innymi popularnymi dziedzinami sztuki obok literatury są malarstwo, muzyka, film. Malarstwo polskie nosi charakter narodowy i to właśnie sprawia, że choć piękne, nie jest szerzej znane. Najpopularniejszym malarzem jest Jan Matejko. Tworzył w XIX w., w czasie kiedy Polacy pozbawieni byli swojego państwa. Tematem jego dzieł są monumentalne sceny z historii narodu. Sceny nawiązujące do historii Polski znajdują się nie tylko w muzeach polskich. Jedną z sal jednego z największych muzeów świata – Pinakoteki ubogaca obraz imponujących wymiarów, przedstawiający zwycięstwo polskiego króla Jana III Sobieskiego w 1783 roku nad Turkami na przedpolach Wiednia.
Innymi wybitnymi malarzami polskimi są Jerzy Kossak, Stanisław Wyspiański (artysta na miarę odrodzenia, biegły w wielu dyscyplinach sztuki) czy Aleksander Gierymski. Na usługach możnych rodów polskich przez wieki pracowali tez liczni malarze, rzeźbiarze i architekci, pochodzący z Italii, Niemiec lub Niderlandów. Wymienić można Wita Stosza, Marcelego Bacciarelliego lub Canaletto.
)
Jerzy Kossak, Polowanie z sokołem
)
Stanisław Wyspiański, Planty o świcie
Stanisław Wyspiański, witraż
Aleksander Gierymski, Dama rokokowa
)
Wit Stwosz, ołtarz w kościele Mariackim w Krakowie
)
Jan Matejko, Konstytucja 3 maja1791 roku
Największym muzeum sztuki, gromadzącym dzieła polskie i zakupione u najwybitniejszych artystów europejskich są zamek i katedra królewska na Wawelu w Krakowie. Podziwiać tu można największą na świecie kolekcję arrasów niderlandzkich. W zbiorach muzeów krakowskich znajdują się obrazy takich mistrzów jak Leonardo da Vinci.
)
Katedra wawelska, świątynia królewska i nekropolia królów polskich
)
Arrasy siedemnastowieczne wykonane w Brukseli
W dziedzinie muzyki największym kompozytorem i pianistą polskim pozostaje Fryderyk Chopin. Urodzony w Żelazowej Woli, życie spędził podróżując po całej Europie. W swojej muzyce nawiązywał do tradycji muzyki polskiej. Jego twórczość stanowi kanon muzyki światowej i europejskiej. Co pięć lat w Warszawie odbywa się międzynarodowy konkurs muzyczny, poświęcony jego twórczości. Biorą w nim udział najwybitniejsi młodzi pianiści świata. Zwycięstwo gwarantuje międzynarodową sławę.
)
Fryderyk Chopin
Muzyka poważna zajmuje poczesne miejsce w polskim systemie edukacyjnym. Istnieje wiele szkół, kształcących młodych muzyków na wszystkich poziomach, od lat przedszkolnych do studiów wyższych. Efektem tych działań stało się miedzy innymi zwycięstwo Polaka w „Konkursie Chopinowskim” w 2005 r.
Fryderyk Chopin – Polonez As-dur op.53 nr 6
Najpowszechniej znaną dziedziną sztuki w czasach dzisiejszych jest film. Do reżyserów polskich, którzy zdobyli międzynarodową sławę, zaliczyć można Andrzeja Wajdę, Krzysztofa Zanussiego, Agnieszkę Holland (Europa, Europa, Tajemniczy ogród) czy Romana Polańskiego. Pierwszy z nich jest laureatem wielu nagród międzynarodowych, miedzy innymi „Złotej Palmy” w Cannes za film opowiadający o początkach ruchu społecznego „Solidarność” i „Oscara” za całokształt twórczości.
Nagrodę Oscara otrzymuje…Andrzej Wajda
Źródło: http://www.cracowonline.com
Scena z filmu „Pan Tadeusz”, nakręconego na podstawie powieści Adama Mickiewicza
Pierwsze filmy Romana Polańskiego kręcone były w Polsce. Także teraz reżyser pracuje w swojej ojczyźnie. Wiele jego filmów powstało jednak w Hollywood. Do najbardziej znanych można zaliczyć Dziecko Rosemary, Chinatown, Piraci, Frantic i Bitter Moon.
Roman Polański
Źródło: http://www.1lo.pl
www.poland-embassy.si/eng/poland/history